Η κρίση στη Μέση Ανατολή φέρνει στην επιφάνεια τα αδιέξοδα της ενεργειακής πολιτικής της ΕΕ

Η αβεβαιότητα δείχνει να παγιώνεται ως σταθερό γνώρισμα των οικονομιών της εποχής μας.

Ύστερα από την κρίση της πανδημίας το 2020, που πάγωσε την παγκόσμια παραγωγή, και τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, που εκτίναξε το ενεργειακό κόστος, η πολεμική αντιπαράθεση που τροφοδοτεί ο Ντόναλντ Τραμπ κατά του Ιράν, μαζί με τη διατάραξη της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, φέρνει νέο κύμα αυξήσεων στις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου.

Το πρόσωπο της γεωπολιτικής αστάθειας αλλάζει. Ο μηχανισμός με τον οποίο οι κραδασμοί περνούν στην οικονομία, όμως, μένει ο ίδιος: οι διεθνείς εντάσεις ροκανίζουν και πάλι την αγοραστική δύναμη εκατομμυρίων ευρωπαϊκών νοικοκυριών.

Σε ανάλυση στο περιοδικό Social Europe, ο Νάτσο Άλβαρεθ, αναπληρωτής καθηγητής εφαρμοσμένης οικονομίας στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Μαδρίτης και πρώην υφυπουργός Κοινωνικών Δικαιωμάτων της Ισπανίας, και ο Χόρχε Ουχό, αναπληρωτής καθηγητής εφαρμοσμένης οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Complutense της Μαδρίτης και αντιπρόεδρος του Ισπανικού Συμβουλίου Παραγωγικότητας, σημειώνουν ότι η Ευρώπη ξαναβρίσκεται μπροστά στις συνέπειες της επίμονης εξάρτησής της από τα ορυκτά καύσιμα.

Όταν ανεβαίνει το κόστος της ενέργειας, παρασύρει αμέσως μεταφορές, βιομηχανική παραγωγή, θέρμανση και λιπάσματα. Οι ανατιμήσεις απλώνονται έτσι σε όλη την αλυσίδα των τροφίμων και των βασικών αγαθών.

Το μέγεθος του προβλήματος αποτυπώνεται στα επίσημα στοιχεία.

Σύμφωνα με την καταγραφή της Eurostat, ο ετήσιος πληθωρισμός στην ευρωζώνη έφτασε το 3,8% τον Σεπτέμβριο, ενώ ο μέσος όρος για το 2025 κινούνταν στο 2,1%.

Την ίδια περίοδο οι τιμές της ενέργειας ανέβηκαν 18,8%, έναντι πτώσης 1,4% την προηγούμενη χρονιά.

Η έκθεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις διακυμάνσεις είναι πολύ βαριά. Από ορυκτά καύσιμα προέρχεται το 70% της διαθέσιμης ενέργειας, ενώ η εξάρτηση από εισαγωγές αγγίζει το 88% στο φυσικό αέριο και το 96% στο πετρέλαιο.

Εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δείχνουν ότι, από τον Μάρτιο έως τα τέλη Ιουλίου του 2026, οι αυξήσεις στα ορυκτά καύσιμα φόρτωσαν τον εξωτερικό λογαριασμό ενέργειας της ΕΕ με επιπλέον 62 δισεκατομμύρια ευρώ.

Οι πόροι αυτοί αφαιρούνται από την ευρωπαϊκή οικονομία και στενεύουν την κατανάλωση, τις επενδύσεις, την ανταγωνιστικότητα και τη στρατηγική αυτονομία.

Η ασυμμετρία των επιπτώσεων ανάμεσα στις δύο πλευρές του Ατλαντικού είναι χαοτική.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι καθαρός εξαγωγέας ενέργειας και οι αμερικανικές πολυεθνικές βλέπουν τα έσοδά τους να αυξάνονται όσο οι τιμές μένουν υψηλές.

Πίεση από τις ανατιμήσεις δέχονται και οι Αμερικανοί καταναλωτές. Η Ευρώπη, όμως, δεν έχει αντίστοιχο εγχώριο παραγωγικό τομέα ενέργειας που θα μπορούσε να αντισταθμίσει τη διαρροή εισοδήματος προς το εξωτερικό.

Ούτε εντός της ΕΕ το πλήγμα μοιράζεται εξίσου. Ιταλία, Ισπανία, Γερμανία και Ολλανδία, όπου το φυσικό αέριο έχει κεντρική θέση στην ηλεκτροπαραγωγή, δέχονται τις εντονότερες πληθωριστικές πιέσεις, γιατί ο μηχανισμός της οριακής τιμής μεταφέρει αμέσως το κόστος του αερίου στην τιμή του ρεύματος.

Σε αυτό το τοπίο, η συμβατική νομισματική πολιτική της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας αποδεικνύεται ανεπαρκής.

Η απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου για νέα άνοδο των επιτοκίων κατά 0,25 ποσοστιαίες μονάδες, στο 2,5%, επιχειρεί να φρενάρει τον πληθωρισμό κάνοντας ακριβότερη την πίστωση.

Η επιβάρυνση του δανεισμού, όμως, συμπιέζει την οικονομική δραστηριότητα και μεγαλώνει τον κίνδυνο ανεργίας. Δεν μπορεί ούτε να ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ ούτε να αυξήσει την προσφορά φυσικού αερίου.

Η επιβράδυνση της οικονομίας ως απάντηση σε εξωγενές σοκ προσφοράς απλώς φορτώνει στα νοικοκυριά δεύτερο βάρος, εκείνο της οικονομικής στασιμότητας.

Οι συντάκτες της ανάλυσης τονίζουν ότι η Ευρώπη χρειάζεται να εφαρμόσει αμέσως δύο στρατηγικές που συμπληρώνουν η μία την άλλη:

• Έλεγχος τιμών και περιθωρίων κέρδους στους συστημικούς τομείς. Χρειάζεται προσωρινή και στοχευμένη παρέμβαση στις τιμές και στα υπερκέρδη των κλάδων που τροφοδοτούν τον πληθωρισμό. Η «ιβηρική εξαίρεση» του 2022 σε Ισπανία και Πορτογαλία έδειξε ότι το ανώτατο όριο στην τιμή του αερίου για την ηλεκτροπαραγωγή συγκράτησε τις τιμές στη χονδρική αγορά και προστάτευσε τους καταναλωτές χωρίς δημοσιονομικό κόστος, αφού τη διαφορά κάλυψαν τα ουσιαστικά υπερκέρδη των εταιρειών ενέργειας. Ανάλογα σχήματα μπορούν να εφαρμοστούν και στα περιθώρια διύλισης του πετρελαίου.
• Επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης και αποσύνδεση του αερίου από το ρεύμα. Για να θωρακιστεί οριστικά η οικονομία απαιτούνται ταχεία διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών, επέκταση των δικτύων και της αποθήκευσης, καθώς και αλλαγή του οριακού μοντέλου τιμολόγησης. Παράλληλα χρειάζεται εξηλεκτρισμός των μεταφορών, της βιομηχανίας και της θέρμανσης των κατοικιών, με κρατική στήριξη προς τα χαμηλότερα εισοδήματα, ώστε οι ευάλωτες κοινωνικές ομάδες να μην επιβαρυνθούν δυσανάλογα.

Κάθε νέα γεωπολιτική κρίση επιβεβαιώνει πόσο ακριβή είναι η αναβολή αυτών των δομικών αλλαγών.

Όσο γρηγορότερα μειωθεί η ευρωπαϊκή εξάρτηση από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, τόσο μικρότερη δύναμη θα έχουν εξωτερικοί παράγοντες, όπως ο Ντόναλντ Τραμπ, να ορίζουν τους λογαριασμούς και την ευημερία των Ευρωπαίων πολιτών.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow